Was je in een goede bui voordat je kleine teen de tafelpoot trof? Dan voelde je waarschijnlijk minder pijn dan die keer dat je chagrijnig ging zitten. Emoties hebben effect op pijngevoelens, daarover zijn wetenschappers het eens.

Hoe dat dempen van pijn door positieve emoties in z’n werk gaat, is nog niet zo duidelijk. Een groep Canadese onderzoekers, onder leiding van neuropsycholoog Pierre Rainville, heeft daar nu eens goed naar gekeken. Dat deden ze door mensen in een hersenscanner te pijnigen, terwijl die emotioneel geladen plaatjes voorgeschoteld kregen. De resultaten staan in Proceedings of the National Academy of Sciences.

Demping van het pijngevoel kan, als we het even simpel houden, op twee manieren gebeuren. De hersenen kunnen minder gevoelig worden voor de pijnsignalen die ze vanuit de ruggengraat doorgeseind krijgen, of ze kunnen de ruggenmergzenuwen opdracht geven minder sterke pijnsignalen door te geven. Het moet sowieso tussen de oren beginnen, want daar ontstaan emoties.

Dat is natuurlijk te simpel voorgesteld, want het brein is in werkelijkheid een samenraapsel van hersengebieden die allemaal hun eigen ding doen. Emoties worden niet op één plek verwerkt, en pijnsignalen ook niet. Dat maakt dit soort onderzoek behoorlijk ingewikkeld. En je moet nog mensen pijnigen ook. Vandaar misschien dat het nog maar weinig is gedaan.

De Canadezen lieten zich niet afschrikken en vonden twaalf dappere jonge, gezonde vrijwilligers. Die werden in een MRI-scanner geschoven, waar ze series plaatjes te zien kregen terwijl een van hun voeten elektrische schokken kreeg. De pijn van die schokken veroorzaakte een onwillekeurige samentrekking van de beenspieren, en die reflex werd gemeten.

Nu de plaatjes. Die waren plezierig, neutraal of onaangenaam om naar te kijken, en riepen de bijbehorende emoties op. Een erg grove indeling, want zijn emoties wel zo rechtlijnig in te delen? Je kunt je ook nog afvragen of het effect van zulke plaatjes opweegt tegen de emoties die het gepijnigd worden in een nauw tunneltje zelf veroorzaakt. De onderzoekers waren zich daarvan bewust en kozen de heftigste plaatjes uit een veelgebruikte testcollectie, waaronder een ‘erotisch stel’(fijn!) en aanstaande verminkingen (snoeischaren met vingers ertussen en dergelijke narigheid).

Ook zonder er hersenscans bij te halen, was al duidelijk dat de plaatjes verschillende effecten hadden. Bij de fijne beelden rapporteerden de proefpersonen beduidend minder pijn en was hun pijnreflex ook minder sterk. Dat laatste gold trouwens ook voor de neutrale plaatjes. Alleen de nare foto’s leidden tot een toename van de pijnreflex. Narigheid versterkt pijn dus echt, en dat zit niet alleen tussen de oren.

Uiteindelijk draaide het in dit onderzoek wel om de hersenscans. De onderzoekers vergeleken het doorbloedingspatroon van de momenten dat de breinen een serie fijne beelden zagen met het patroon tijdens de nare beelden. Ze zagen verschillen die toe te schrijven zijn aan de emotionele inhoud van de plaatjes, maar daar ging het niet om. Er waren ook verschillen in hersengebieden die met pijn te maken hebben.

Maar ja, is het nu zo interessant om die hersengebieden op te noemen? Eigenlijk alleen voor neurowetenschappers. Voor gewone mensen is het vooral leuk om te weten dat emoties pijn op twee manieren beïnvloeden. Ze versterken of dempen de pijnprikkel die het ruggenmerg ervaart én ze zorgen in de hersenen dat het bewuste pijngevoel beïnvloed wordt. En dat alles gaat bliksemsnel. Denk dus ogenblikkelijk aan iets leuks als je je teen stoot.

Elmar Veerman

Mathieu Roy, Mathieu Piché, Jen-I. Chen, Isabelle Peretz en Pierre Rainville: 'Cerebral and spinal modulation of pain by emotions', PNAS Early Edition, november 2009