Mannetjes-roodmussen hebben vaak een opvallende borst, met kleuren die variëren van vaalgeel tot rood of dieppaars. Uit eerder onderzoek bleek al dat vrouwtjesvogels vooral mannetjes met een dieprode borst aantrekkelijk vinden. Een mannetje laat hiermee zien dat hij goed voor zichzelf kan zorgen. De roodmus krijgt zijn rode borst namelijk door carotenoïde, een kleurstof die in voedsel voorkomt wat maar schaars voorhanden is. Een mannetje laat met zijn rode borst dus zien dat hij goed eten kan vinden en de competitie met andere mannetjes aankan.

Maar wanneer alle vrouwtjes hun partners alleen op uiterlijk zouden kiezen - en dus allemaal eenzelfde soort mannetje zouden kiezen - kan dat tot inteelt leiden. En dat is nadelig voor de gezondheid en overlevingskansen van het nageslacht.

Het zou dan ook beter zijn voor het nageslacht als de vinken zich bij hun partnerkeuze zouden laten leiden door het genetisch materiaal van hun aanstaande. Een jong heeft een grotere overlevingskans als het genetisch materiaal van zijn ouders niet te sterk op elkaar lijkt.

Hoe werkt dat nou in de praktijk, wilden de Amerikanen Kevin Oh en Alexander Badyaev weten. Kiest de roodmus voor de 'looks', of voor de genen? Tien jaar lang bestudeerde het tweetal het paargedrag van Mexicaanse roodmussen in hun leefgebied in Montana, Noord-Amerika. Elk jaar, van het begin tot het eind van het broedseizoen, vingen de onderzoekers de roodmussen in het gebied. In totaal onderzochten de wetenschappers zo'n twaalfduizend vinken. De vinken werden geringd en onderzocht en van elke vogel werd een DNA-monster genomen. Bij de mannetjes bepaalden ze de borstkleur en bij de vrouwtjes stelden ze vast of ze in hun vruchtbare periode waren of niet. Gedurende het seizoen hielden de onderzoekers de partnerkeuze en de nestactiviteiten van de vogels in de gaten. Per nest werd ook bijgehouden hoeveel jongen overleefden.

De vrouwtjes blijken er, afhankelijk van de tijd, een andere voorkeur op na te houden. Aan het begin van het broedseizoen kiezen ze bij voorkeur een mannetje met een felrood borstje. Maar gaandeweg raken de meest sexy mannetjes 'op'. Later in het seizoen stellen de vrouwtjesmussen hun keuze dan ook bij. Dan blijkt dat ze wel degelijk op de genetische achtergrond van de mannetjes afgaan. Hoe groter de verschillen in het DNA tussen mannetje en vrouwtje, hoe beter. Dat maakten de onderzoekers op uit de overlevingskansen van de jongen in het nest van het paartje.

Met behulp van het genetisch materiaal achterhaalden de onderzoekers ook wie de vaders waren van pasgeboren vinken. Hoewel de Mexicaanse roodmus over het algemeen een vaste partner heeft, blijken sommige vrouwtjes vreemd te gaan. Opvallend is dat de vrouwtjes bij hun minnaars op zoek zijn naar iets anders dan bij hun vaste partner. De minnaars verschilden genetisch gezien veel méér van het vrouwtje dan hun vaste partner. Voor de bastaardkinderen is dit voordelig: de jongen blijven namelijk vaker leven als de ouders genetisch gezien weinig op elkaar lijken.

Sander van der Kruijssen

Kevin P. Oh en Alexander V. Badyaev, 'Adaptive genetic complementarity coexists with selection for elaborate sexual traits in mating patterns of a passerine bird', in: Proceedings of the Royal Society B, april 2006.