Tien jaar geleden nog waren de documenten 'kwijt'. Dat beweerde althans de fabrikant van een van de populairste antidepressiva ter wereld, Prozac. Eli Lilly, de fabrikant van het middel, werd in 1994 voor de rechter gedaagd door de nabestaanden van Joseph Wesbecker. In 1989 schoot Wesbecker acht mensen dood met een AK-7, waarna hij de hand aan zichzelf legde. Wesbecker was al jaren ernstig depressief, en slikte net een maand Prozac.

De aanklagers in de zaak probeerden aan te tonen dat Prozac de boosdoener was, en dat Eli Lilly negatieve onderzoeksresultaten achter had gehouden. Dat mislukte, omdat de belastende gegevens niet boven tafel kwamen tijdens het proces. Lilly won de zaak, en claimde vervolgens doodleuk dat "in de rechtszaal was bewezen dat Prozac veilig en effectief is." In 1997 gaf de fabrikant overigens onder druk toe het proces niet geheel op eigen houtje te hebben gewonnen, maar in het geheim een schikking te hebben getroffen met de aanklagers. Daardoor werd het vonnis nietig verklaard.

Het medisch vakblad British Medical Journal kreeg een maand geleden van een anonieme tipgever de zoekgeraakte documenten in handen. Uit de documenten blijkt onder meer dat Eli Lilly al in de jaren tachtig op de hoogte was van de negatieve bijwerkingen van Prozac. Zo haalt het medisch tijdschrift een onderzoeksverslag aan uit 1988, waaruit blijkt dat patiënten die Prozac toegediend kregen, twee keer zo vaak (38 procent) te kampen hadden met verhoogde onrust – agressie, slapeloosheid, opwinding - dan patiënten die een neppilletje slikten (19 procent).

Sinds begin jaren negentig zijn al geluiden te horen over de gevaarlijke kanten van Prozac. De voornaamste spreekbuis is Peter Breggin, die als medisch expert betrokken was bij de zaak Wesbecker. Hij waarschuwt al bijna vijftien jaar dat Prozac kan leiden tot gewelddadig gedrag en zelfmoord kan uitlokken.

Het British Medical Journal meldt de documenten te hebben doorgestuurd naar de FDA, de Amerikaanse organisatie die gaat over de toelating van geneesmiddelen op de (Amerikaanse) consumentenmarkt. Richard Kapit, de arts die Prozac ooit goedkeurde voor de FDA, laat weten niet eerder op de hoogte te zijn geweest van de inhoud van de documenten die nu boven water zijn gekomen. “Deze gegevens zijn erg belangrijk. Als dit onderzoek voor of door Eli Lilly is uitgevoerd, dan hadden ze ons die gegevens [toen] moeten verstrekken.”

In 1990 rapporteerde de FDA bij monde van David Graham, tegenwoordig onderdirecteur van de afdeling Medicijnveiligheid van diezelfde FDA, trouwens al dat Eli Lilly het aantal gevallen van agressiviteit en suïcidaliteit bij Prozac-gebruikers ernstig onderrapporteerde. Zo werden 76 van de 97 Prozac-gerelateerde zelfmoorden door het bedrijf weggelaten uit de onderzoeksverslagen. “Vanwege de grootschalige onderrapportage kunnen de [gepubliceerde] bevindingen van Eli Lilly niet als bewijs gelden dat er géén verband is tussen Prozac en agressief gedrag,” schreef Graham in een memo op 11 september 1990.

Eli Lilly weigerde het British Medical Journal te woord te staan. Wel liet ze in een schriftelijke verklaring weten dat Prozac het leven van miljoenen heeft verlicht. “Het is een van de best onderzochte geneesmiddelen uit de geschiedenis van de geneeskunde, en het wordt aan meer dan 50 miljoen mensen over de hele wereld voorgeschreven." Volgens het onderzoek uit 1988 betekent dat overigens dat zo'n tien miljoen mensen last moeten hebben (gehad) van de negatieve bijwerkingen.

Jacqueline de Vree

Jeanne Lenzer, ‘FDA to review ‘missing’ drug company documents’, in BMJ, 1 januari 2005-01-04