Al in de Late Steentijd, het tijdperk van de eerste landbouwers en de eerste dorpjes, hield een man zo zielsveel van zijn kat, dat hij zich samen met het dier liet begraven. Dat althans maken Franse archeologen op uit een graf dat ze blootlegden bij het dorp Shillourokambos op Cyprus.

Het graf bevat het skelet van een man, omringd door grafgiften zoals schelpen, bijlen en vuurstenen. Veertig centimeter verderop vonden de onderzoekers nóg een graf, met daarin het stoffelijk overschot van een poes. Het dier was doelbewust begraven, pal naast de overledene en op of rond hetzelfde tijdstip. Het is een haast ontroerend geheel, die twee geknakte doden naast elkaar.

Man en kat moeten in elk geval een heel speciale band hebben gehad, om in de dood te worden herenigd. “Het feit dat de kat is begraven en geen sporen vertoont van slacht, doet denken aan begrafenissen van mensen en benadrukt het dier als individu,” schrijven Jean-Denis Vigne en collega’s deze week in het blad Science. Of het ging om een kater of een vrouwtjespoes, is niet meer te zeggen.

Volgens de geschiedenisboekjes werd de Afrikaanse wilde kat (Felis silvestris lybica) pas rond 1900-2000 voor Christus huisdier, honderden jaren na de bouw van de piramides. Maar blijkbaar gebeurde dat al veel eerder. Het blootgelegde poezengraf stamt van ergens tussen het jaar 7500 en 7200 voor Christus. Dat is diep in de prehistorie, en haast vijfduizend jaar ouder dan de Grote Piramide.

Toch is de vriendschap wel te verklaren, vinden de onderzoekers. Toen de mens ging landbouwen, zal hij immers last hebben gekregen van muizen. Die hadden het voorzien op zijn eerste voorraadjes graan. Het was dus een goed moment om vriendschap te sluiten met de kat. De poezen mochten de muizen komen wegjagen, en zullen daarvoor in ruil af en toe wat vlees of een aai hebben gekregen. Al een paar keer vonden archeologen losse poezenbotjes tussen de restanten van oude steentijddorpjes.

Het lijkt erop dat de kat al van meet af aan een heilig dier was. Met enige regelmaat duiken er bij steentijdopgravingen in het Midden-Oosten beeldjes van katten op, die doen vermoeden dat de kat werd vereerd. Ook de oude Egyptenaren aanbaden de katten en hun godin, Bastet.

Waarmee niet is gezegd dat de eerste poezen een luizenleventje hadden. Honden waren er bijvoorbeeld al. De hond werd al zo’n dertienduizend jaar geleden bondgenoot van de mensen, toen die nog rondtrekkende jager-verzamelaars waren.

Hoe de kat uit het graf op Cyprus precies is gestorven, zal waarschijnlijk altijd een raadsel blijven. De kat was slechts acht maanden oud. En al vertoont hij geen slachtsporen, dat doet wel vermoeden dat het dier geen natuurlijke dood is gestorven. “De jonge kat is misschien gedood, met het doel om hem op dezelfde plek als de man te begraven,” opperen de onderzoekers.

Maarten Keulemans

J. Vigne, J. Guilaine, K. Debue, L. Haye, P. Gérard: Early taming of the cat in Cyprus. In: Science, Vol. 304, 259 (2004)